حقوق امروزی زنان
درباره سایت
آخرین مطالب
امکانات وب
حق کار زن
تتبع و نگارش: رستم پیمان
یادداشت:
زن بحیثیک انسان دارای حقوق متعدد است و از طرف دیگر، صحبت کردن از حقوق زن به صورت عامتمام حقوق را در بر می گیرد که یک شخص بحیث یک انسان دارا است. بناً تعداد حقوق کهدر این مجموعه درج گردیده اند، به هیچ صورت جامع افراد نمی باشند.
از طرفدیگر؛ بحث مفصل پیرامون هر حق زن بسیار گسترده بوده و سیاه کردن چند صفحه در اینمجموعه به معنی پوشش کلی حقوق متذکره نمی باشد. بل بحث مختصر است که فقط می توانآنرا یک رویکرد گذرا یاد کرد.
در اینمجموعه کوشیده شده است که هر حق با در نظرداشت اصول علمی حقوق تعریف شده و بعداًپیرامون آن از چهار منبع مهم ( قانون، آیات قرآن کریم، احادیث رسول الله وکنوانسنیون های بین المللی) اسناد جمع گردند و در اخیر هم، موضوع مرتبط تحت عنوان«متفرقه» درج گردد.
«مجموعهحقوق زن» در قالب 16 قسمت بدست نشر سپرده خواهد شد. نگارنده از تمام اشخاص که اینمجموعه را مطالعه می کنند، صمیمانه خواهشمند است که لطف نموده نظریات شان راپیرامون کمی و کاستی های آن با نگارنده از آدرس های ذیل شریک سازد.
0093-799-810766
در جهان انکشاف یافته، زنانبخش عظیم از نیروی کاری را تشکیل میدهند. حتی تاسطح شخص اول کشور ایفای وظیفه می نمایند، و امروز روئسای جمهور ونخست وزیران بعضی از کشور ها زن میباشند. انتونی گیدنز جامعه شناس غربی، می نویسد:"کار بی مزد خانگی اهمیت زیادی برای اقتصاد جامعه دارد".
تعریف حق کار زن:
حق کار زن عبارت از آن نوعحق زن می باشد که زن بر مبنای آن بی تواند در حدود احکام شریعت و قوانین نافذه،دست به اشتغال خارج از خانه زند.
مبنی حق کار زن:
الف)آیت: ازنگاه شریعت اسلامی نیز برای کار کردن زن کدام ممانعت موجود نیست. بررسی اشتغالزنان از دیدگاه اسلام، با ذکر مطالب طرح شده، آسان تر و جامع تر خواهد بود. زن دراسلام مجبور نیست برای خود یا خانواده اش کار کند و تأمین نفقه زن از طرف مرد واجبشرعی است. زن مکلّف به اشتغال نیست، مگر این که احتیاج به شغل داشته یا اشتغالبرای او ضرورت یافته باشد و یا به سبب اَمری که وجوب کفایی اشتغال را برای زنان دربردارد و باید نیازهای جامعه با اشتغال برطرف شود.
قرآنکریم، برای زنان همانند مردان، حق کسب و فعالیت اقتصادی قائل است. در مورد در آیه(32) سوره النساء چنین فرموده است: " لِّلرِّجَالِنَصِيبٌ مِّمَّا اكتَسبُوا وَ لِلنِّساءِ نَصِيبٌ"؛ "برای مردان از آنچه کسب کرده اند، بهره ای است و برای زنان (نیز) از آن چه کسب کرده اند، بهره ایاست."
گرچهآیت فوق الذکر مستقیماً به مشروعیت حق اشتغال زن در خارج از خانه، حکم نکرده است.اما مفسرین؛ حق اشتغال در خانه را نیز نوعی از اکتساب دانسته است.
ب)حدیث:اشتغال زنان در عصر پیامبر(ص) به شکلی گسترده به چشم می خورد و در تمامی شغل هایرایج آن زمان، زنان حضور داشتند. زنان در این دوره به مشاغلی از قبیل پزشکی، تجارتو صنایع دستی اشتغال داشتند. که بارزترین مثال آن حضرت خدیجه همسر پیامبر می باشدکه یکی از ثروتمندان مکه بود که بعداً دارایی اش را در راه ترویج اسلام به مصرف رساند.
مطلب عمده در فرهنگ اشتغالزنان، از منظر اسلام، حفظ جایگاه و منزلت زن است و این امر باید در اشتغال زنانلحاظ گردد. در تفکر اسلامی، حفظ و گسترش نهاد خانواده بر پایه ویژگی های فطری وطبیعی زن و مرد، اولویت و اهمیت خاصی دارد و در کنار آن، بر امکان اشتغال واستقلال مالی زنان تأکید شده است. اسلام اشتغال را برای زن هدف نمی داند، بلکه آنرا در خدمت خانواده و رفاه و آسایش آن می پذیرد و اشتغال را به عنوان یکی از راههای افزایش قابلیت و شکوفایی استعداد زنان و در جهت تعالی و کمال آنان می پذیرد.
ج)قانون:حق کار در قانون اساسی و سایر قوانین مرتبط خصوصاً قانون کار، برای زن و مرد به رسمیت شناخته شدهو تحمیل کار اجباری بالای افراد ( زن و مرد) ممنوع شده است (1). زنان بر علاوه کهاز تمام حقوق مندرجه قوانین زیربط در امور حقوق کار که برای زنان و مردان به صورتمساویانه پیش بینی شده اند مستفید اند، از بعضی حقوق و امتیازات خاص که کاملاًبرای زنان اختصاص یافته اند نیز استفاده می توانند.
قانونکار که به اساس فرمان تقنینی شماره 94 مورخ27/10/1385 مقام ریاست جمهوری بداخل 14فصل و 153ماده وضع گردیده است، به صورت مفصل در مورد حقوق و جایب «کارکنان» اعم اززن و مرد بحث می کند. و بنا به در نظر داشت فحوای این قانون، حقوق و وجایب مندرجۀآن برای هر دو طبقۀ زن و مرد می باشند. و در اینجا به چند حقوق اساسی مندرجۀ اینقانون می پردازیم:
1-ساعات كارمعین: در تمام دنيا وهمچنين دركشور مابه طور دقيق ساعات كاري كارگرانرادرطول 24 ساعت، 8 ساعت معين كرد ه است . بنا براين ، اگركارگري بيش از8 ساعتدرطول شبانه روز كاركند، حق دريافت اضافه معاش ويااضافه حقوق دارد.
2-بيمه: مطابق به اصول، مقررات وحقوق كار،كارگرانبايد ازبيمه برخوردارشوند تا در دور ان تقاعد، پيري، ناتواني، ازكارافتادگي و یادرجريان سوانح وحوادث، بيمه دست كارگر رابگيرد.
3-مرخصي: مطابق به مقررات وحقوق كار، كارگرانازايام مرخصي برخورداراند. اين مرخصي شامل روزهاي تعطيلي، مريضي و دوره زايمان براي زنان كارگرميشود.
متأسفانهكارگران و كارفرمايان ما بخاطر نا آشنايي با حقوق كار كه حق كارگر و صاحب كار راتضمين كرده است، مواجه با مشكلات بسيارمي باشند. بطورمشخص مي توان اظهاركرد كهمردم به حقوق كار آشنايي ندارد؛ درنتيجه هم حق كارگرتضييع مي شود وهم حق صاحب كار.همچنين، ناآشنايي بامفاهيم ومضامين حقوق متقابل كارگر و كارفرما وفقدان آموزشهايدقيق وعدم اطلاع رساني، باعث شده اند كه مردم ازوظايف وحقوق شان كه لازم الاجرا،مدون وصريح اند؛ محروم شود.
قانونکار برعلاوه که به صورت عموم بر حقوق کارکنان اعم ازدن و مرد اشاره دارد. بعضیحقوق خاصی را برای زنان لیست نموده که البته مردان از این حقوق بهره مند نیستند.
بنددوم مادۀ نهم قانون کار به یکی از اساسی ترین حقوق زن در محیط کاری اشاره دارد ومطابق به این ماده " زنان در ساحۀ کار مستحق امتیازات معین دوران حاملگی وولادت و سایر مواردیکه در این قانون و سایر اسناد تقننینی مربوط تثبیت گردیده است،می باشند."
چنانچهفوقاً در بند دوم مادۀ نهم ذکر گردیده است، یکی از حقوق زن عبارت امتیازات معین دوران حاملگی می باشد. و مطابقبه بند اول مادۀ پنجاه و چهارم قانون کار " کارکن زن مستحق 90 روز رخصتیولادی با مزد می باشد که یک ثلث آنرا قبل از ولادت و و دو ثلی آن بعد از ولادتقابل اجراء است." و اگر حمل زن به صورت غیر طبیعی باشد و یا حمل دو گانگی ویا بیشتر از آن نماید، به اساس فقرۀ دوم همین ماده مستحق 15 روزرخصتی بیشتر برعلاوه مدت فوق الذکرمی گردد.
زنان حامله که تصدیق داکترمبین بر حامله بودن خود را دارد، به کارهای خفیف با حفظ مزد و سایر حقوق وظیفۀاصلی گماشته شده و اداره نمی تواند که زن حامله، مادر دارای طفل کمتر از دوسال وکارکن نو جوان را به اضافه کاری، و مسافرت به منظور انجام کار رسمی توظیف نماید.هم چنان اداره برای مادران دارای طفل شیر خوار بر علاوۀ یک ساعت وقفه نان چاشت وادای نماز، نیم ساعت وقت اضافه برای تغذیه طفل میدهد که این وقفه شامل وقت کاررسمی می باشد. برعلاوه حقوق فوق، اداره مکلف است که جهت مواظبت و مراقبت اطفالکارکنان در محوطۀ اداره، شیر خوارگاه و کودکستان تهیه نماید(2). زن حامله مطابق بهبند ششم مادۀ یک صد و سی و پنجم این قانون مستحق مساعدت های دوران حاملگی به عنوانتأمینات اجتماعی بوده که تأمینات اجتماعی با سهم گیری اداره و کار کنان تحقق مییابد.
د)کنوانسنیون های بین المللی: حقوق کاری زنان یکی از عمده ترین حقوق زنان می باشد کههمیشه ذهن آگاهان امور را هم در عرصه داخلی و هم در عرصه بین المللی مشغول داشته اند.و بنا به همین اهمیت حقوق کار خصوصاً حقوق کاری زنان، تا فی الحال چندینکنوانسنیون در امور کاری تدوین شده و سازمان بین المللی کار تأسیس گردیده است.
اعلامیۀحقوق بشر اسلامی در مورد فرموده ست: " کار ، حقي است که بايد دولت و جامعهبراي هر کسي که قادر به انجام آن است ، تضمين کند . و هر انساني آزادي انتخاب کارشايسته را دارد به گونه اي که هم مصلحت خود وهم مصلحت جامعه بر آورده شود . هرکارگري حق دارد از امنيت و سلامت و ديگر تأمين هاي اجتماعي برخوردار باشد و نبايداو را به کاري که توانش را ندارد واداشت يا او را به کاري اکراه نمود يا از او بهرهکشي کرد يا به او زيان رساند؛ و هر کارگري بدون فرق ميان مرد و زن ، حق دارد کهمزد عادلانه در مقابل کاري که ارائه مي کند سريعا دريافت نمايد و نيز حق استفادهاز مرخصي ها و پاداشها وترفيعات استحقاقي را دارد و در عين حال موظف است که در کارخود اخلاص و درستکاري داشته باشد و اگر کارگران با کارفرمايان اختلاف پيدا کردنددولت موظف است براي حل اين اختلاف و از بين بردن ظلم و اعاده حق و پايبندي به عدلبدون اين که به نفع طرفي عدول کند، دخالت نمايد ." مادۀ بیست و جهارم این اعلامیه، حق رخصتی با مزدرا به رسمیت شناخته و برای دول توصیه نموده است که حدود ساعت کاری کارکنان، معینباشند.
سازمانبین المللی کار (I.L.O)، در ابعاد گوناگون، از اشتغال زنان حمایتنمود.
1ـ ممنوعیت کار زنان در ساعات شب؛
2ـممنوعیت کارهای خطرناک و زیان آور؛
3ـحمایت از جنبه مادری کارگران زن؛
4ـحمایت در جهت برقراری تساوی شرایط کار زنان و مردان؛
5ـمنع تبعیض در استخدام و اشتغال؛
6ـو اصل تساوی مزد کارگر زن و مرد در برابر کار مساوی.
امروزهبسیاری از کشورها بر این باورند که وجود مقررات حمایتی برای زنان، ضروری است. باتوجه به وضع موجود، در بسیاری از کشورهای جهان، به نظر می رسد، حذف مقررات حمایتی،شرایط کار زنان را دشوارتر خواهد ساخت.
حمایتسازمان ملل و دیگر سازمان های وابسته به آن از زنان و به خصوص در این بحث (اشتغالزنان)، نشان دهنده این است که نگاه جامعه بین المللی به زنان و مسائل آنان، نگاهخاص مبتنی بر تفاوت های طبیعی میان زنان و مردان است. در غیر این صورت، حمایت هایخاص از حقوق زنان و امتیازات خاصی را برای آن ها قائل شدن، معنا و مفهومی نخواهندداشت؛ چون با ادعای تساوی حقوقی زن و مرد و با عدم تبعیض سازگاری ندارد.
امروزه حمایت از اشتغال زنانتنها در چارچوب سازمان ملل متحد و سازمان بین المللی کار نیست، بلکه بسیاری ازسازمان های بین المللی منطقه ای و ملی و هم چنین سازمان های بین المللی غیر دولتی(N.G.O) این کار را انجام می دهند.
متفرقه ( وضیعت زنان کارگر در کشور های انکشاف یافته):
امروزهدیدگاه غرب نسبت به زنان، مبتنی بر تساوی حقوقی از جمیع جهات با مردان است؛ بدوناین که توجهی به تفاوت های طبیعی میان آنان شده باشد. بر اساس دیدگاه برخی جریانهای فمینیستی در جهان، تنها مسأله تساوی حقوق مطرح نیست، بلکه مقولات زن و مرد بهطور کلی نفی می شود و در این جا، تشابه حقوق زن و مرد بیشتر به چشم می آید. ایندیدگاه افراطی در حمایت از حقوق زنان، مسخ انسانیت را در پی دارد و آن جدا کردن زناز هویت زنانه و هویتی است که به عنوان همسر یا مادر دارد، و از طرف دیگر، مرد همدر جایگاه واقعی خودش به عنوان پدر و مرد خانواده قرار ندارد.
اشتغالزنان در غرب، بعد از انقلاب صنعتی، به صورت گسترده شکل گرفت. افزایش مشارکت زناندر عرصه فعالیت اقتصادی و اشتغال به سبب نیاز شدید جوامع صنعتی به نیروی کار ارزانبود، نه به این علت که گسترش مشارکت زنان در جهت رعایت شخصیت و منزلت آنان باشد.از آغاز انقلاب صنعتی تا کنون، زنان در عرصه های مختلف اقتصادی فعالیت می کنند،ولی رفتار غرب با آن ها هیچ گاه مبتنی بر تساوی حقوق زن و مرد نبوده، و این امریاست که به شهادت اطلاعات و آمارهای رسمی منتشر شده، توسط مجامع بین المللی و ملی،قابل توجه است. در دو بُعدِ مقدار دستمزد و کیفیت شغل احراز شده، زنان در مرحله ایپایین تر از مردان قرار دارند.(3)
امروزهاندیشمندان و متفکران غربی به این نتیجه رسیده اند که فقط کار خارج از خانه مصداقاشتغال نیست، بلکه کار در منزل هم فعالیت اقتصادی و مصداق اشتغال است؛ اما کاریپنهان است که دستمزد ندارد. تا همین اواخر، در بخش عظیمی از ادبیات جامعه شناسی،کار بدون دستمزد، به ویژه کار زنان در محیط خانه، هرگز مورد ملاحظه قرار نگرفتهبود. با وجود این، چنین کاری برای اقتصاد به اندازه اشتغال مزدی ضرورت دارد. بهطور تخمینی، کارِ در خانه معادل یک سوم مجموع تولید سالانه یک اقتصاد مدرن ارزشدارد.(4)
تقریباًدر تمام جامعه های صنعتی که آمارهای لازم را انتشار داده اند، درآمد زنان به میزانقابل ملاحظه ای کمتر از درآمد مردان است.(5)
بهرغم کوشش هایی از این دست که به مناسبت تغییر نقش زنان به عمل می آید، مسائل بیشماری هنوز باقی است. بسیاری از زنان به دشواری می توانند نقش کارمند را با نقشمادر و همسر درآمیزند، و هر سه نوع مسؤولیت را به طرزی مناسب بر عهده بگیرند. دربیشتر موارد، ضرورت های حرفه ای حالت غالب به خود می گیرد و تعهدات مادری و همسریبه دست اهمال سپرده می شود.
بهاین ترتیب، در غرب، نوعی تقسیم کار مردانه و زنانه به چشم می خورد. علت چیست و چرااین همه تفاوت در کار مردان و زنان وجود دارد(6). ریشه تقسیم کار را باید تفاوتتکوینی سرشت مردان و زنان دانست. غرب باید بپذیرد که زن به ایفای نقش زنانه درخانواده و اجتماع بپردازد و مرد هم به ایفای نقش مردانه. و اگر جامعه ای به حدّیبرسد که در آن زن، زن نباشد و مرد، مرد نباشد، آن جامعه قطعاً سقوط کرده، تباه میشود.
واقعیتاین است که زنان نیمی از جمعیت جهان را تشکیل می دهند. نظام حقوق بشر، حمایت اززنان را به عنوان یکی از اهداف خود، مد نظر قرار داده و سازمان ملل متحد، ازطـُرُق مختلف، از اشتغال زنان حمایت کرده است. و مادۀ دوازدهم قانون کار افغانستان، رعایت میثاقها، فیصله ها وسفارشنامه های سازمان بین المللی کار که که افغانستان به آن ملحق شده یا می شود وسایر میثاقها و معیارهای سازمان های بین المللی در عرصه کار و اداره با نظر داشتشرایط خاص کشور را الزامی پنداشته است.
مؤخذ قسمت نهم:
- مواد 48 و 49 قانون اساسی افغانستان.
برچسب: نویسنده: درگاه دادور
تاريخ: پنجشنبه 27 تير 1392 ساعت: 19:03