حقوق امروزی زنان
درباره سایت
آخرین مطالب
امکانات وب
حق زنان شاغل درخانه
تتبع و نگارش: رستم پیمان
یادداشت:
زن بحیث یک انساندارای حقوق متعدد است و از طرف دیگر، صحبت کردن از حقوق زن به صورت عام تمام حقوقرا در بر می گیرد که یک شخص بحیث یک انسان دارا است. بناً تعداد حقوق که در این مجموعهدرج گردیده اند، به هیچ صورت جامع افراد نمی باشند.
از طرف دیگر؛ بحثمفصل پیرامون هر حق زن بسیار گسترده بوده و سیاه کردن چند صفحه در این مجموعه بهمعنی پوشش کلی حقوق متذکره نمی باشد. بل بحث مختصر است که فقط می توان آنرا یکرویکرد گذرا یاد کرد.
در این مجموعهکوشیده شده است که هر حق با در نظرداشت اصول علمی حقوق تعریف شده و بعداً پیرامونآن از چهار منبع مهم ( قانون، آیات قرآن کریم، احادیث رسول الله و کنوانسنیون هایبین المللی) اسناد جمع گردند و در اخیر هم، موضوع مرتبط تحت عنوان «متفرقه» درجگردد.
«مجموعه حقوق زن»در قالب 16 قسمت بدست نشر سپرده خواهد شد. نگارنده از تمام اشخاص که این مجموعه رامطالعه می کنند، صمیمانه خواهشمند است که لطف نموده نظریات شان را پیرامون کمی وکاستی های آن با نگارنده از آدرس های ذیل شریک سازد.
0093-799-810766
شاید زمانی که از حقوق زنان شاغل درخانه صحبت می شود، برای یک تعداد اشخاص چیزی جدید باشد. بخاطریکه عرفاً، زنان شاغلدر خانه فاقد حقوق کاری ناشی از کار در خانه پنداشته می شوند. در حالیکه، حقیقتامر این چنین نیست. چگونگی و چرایی آن را ذیلاً بیان می کنیم.
تعریف حقوق زنان شاغل در خانه:
اکثربه کل زنان افغانستان در خانه مشغول امور زندگی اند. و تعدادی بسیار محدود آنها خارج از خانه کار می کنند. زنان در خانه برعکس برداشت عموم،بی کار نیستند بل انجام وظایف بسا مهم و اساسی را از قبیل تربیه اطفال، تنظیم کارهای خانه، میزبانی از مهمانان، تهیه غذا و سایر امور خانه، به عهده دارند.
البتهبه عرض باید رساند که تمام زنان شاغل در خانه فقط و فقط مصروف کارهای خانه نیستند، بل در کنار این کارها، دستبه انجام سایر فعالیت های اقتصادی مانند کار در زمین های زراعتی، بافتن قالین،گلم، خیاطی، دست دوزی و سایر کارها، میزنند. این گونه فعالیت های زنان منبع درآمدمالی اکثر خانواده می باشد و خانواده های که مردان شان به دلیلی معلولیت و یامعبویت نمی تواند کار کنند، از طریق این فعالیت ها امرار معاش می نمایند. درحالیکه مطابق به شریعت اسلامی زنان می تواند دارای استقلال اقتصادی باشد ودرآمدهای مالی شان را در امور فامیل به مصرف نرسانند. چون مطابق به شریعت اسلامیتهیه نفقه برای خانواده، مسؤلیت مرد می باشد و زن در این مورد دارای کدام مسؤلیت نیست.
مبنی حقوق زنان شاغل در خانه:
الف)آیت: زنبا عهده دار شدن امور خانواده و ریاست فامیل در صورت غیابت شوهر، همکار و یار مردمی باشد. تا هر دو با هماهنگی کامل؛ یکی مسؤلیت های خانه را بدوش گرفته و دومی همبرای تهیه نفقه فامیل با فکر آرام در خارج از خانه فعالیت نماید. و خداوند (ج) دراین مورد می فرماید: "وَالْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِنَت بَعْضهُمْ أَوْلِيَاءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِوَ يُقِيمُونَ الصلَوةَوَ يُؤْتُونَ الزَّكَوةَ وَ يُطِيعُونَ اللَّهَ وَ رَسولَهُ أُولَئك سيرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّاللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ " (1)؛ ترجمه:" مردان و زنان با ایمان،دوستان یکدیگرند. همدیگر را به کارهای پسندیده وامیدارند و از انجام کارهایناپسند بازمیدارند، نماز را برپا میدارند و زکات را میپردازند، و از خدا وپیامبرش فرمان میبرند."
برای بررسی فعالیت های زنان شاغل در خانه ، بایدبین دو نوع وظایف زنان؛ یکی وظایف شرعی زنان و دیگری وظایفی که مطابق به شریعت زنانمکلف به انجام نیستند، تفکیک گردد.
زناندر قبال وظایف که شرعاً مکلف به انجامآنان اند، مانند: معاشرت جنسی با شوهر، حق مطالبه اُجُرت را ندارند.بخاطریکه شرعاً مکلف به انجام این وظایف می باشند .
زنان در قبال وظایف که شرعاًمکلف به انجام آنان نیستند مانند کار کردندر مزارع و ...، حق مطالبه اُجُرت را دارند. چون شرعاً مکلف به انجام آنها نمیباشند.
ب) حدیث: بزرگترین مسؤلیت زنان در قبال جامعه وخصوصاً خانواده، تربیه اولاد سالم است. تا با تعلیم و تربیه اولاد سالم برای جامعهمصدر خدمت شوند. به همین دلیل است که مادر دارای جایگاه خاص در دین مبین اسلامبوده، و پیامبر بهشت برین را زیر پای مادران قرار داده است. از جانب دیگر حدیث ازابی هریره روایت شده است که: "مَردینزد پیامبر آمد و فرمود: یا رسولالله، از مردم چه کسی را خدمت کنم؟ رسول اللهگفت: مادرت را. مرد گفت: دیگر چه کسی را؟ رسول گفت: مادرت را. مرد بار دیگر پرسید:پس از او چه کسی را؟ رسول گفت: مادرت را چون برای بار چهارم مرد پرسید: دیگر چهکسی را خدمت کنم؟ رسول گفت: "پدرت را"(2). مقام و منزلت زن بحیث یک مادراز فحوای این حدیث معلوم می شود که حب مادر در دل داشتن چند برابر محبت با پدر است. تأکیدرسول الله بر جایگاه ذیالقدر مادران که تربیه اطفال را در خانه به عهده دارند،مبین اهمیت وظایف مادران می باشد ولو که این وظایف را در چهارچوکات خانه هم اجراءنمایند.
ج)قانون:آنچه که در عرف و عنعنات افغانستان رایج اند، بر علاوه که زنان در قبال کار هایخانه که شرعاً مکلف به انجام آنها نیستند اُجُرت بدست نمی اورند. حتی اُجُرتکارهای زنان شاغل خارج از خانه هم مصرف اعاشه و نفقه فامیل که شرعاً مسؤلیت مردمیباشد، می گردند.
گویا که قوانین افغانستاناخصاً قانون مدنی زیر تأثیر عرف و عنعنات کشور رفته، در قبال کارهای زنان شاغل درخانه سکوت اختیار نموده و صریحاً حکمی درمورد اُجُرتِ زنان شاغل در خانه وضع ننموده اند. اما کار اجباری مطابق به احکامقانون منع است. و مرتکب آن مطابق به احکام قانون مجازات می گردد. چنانچه مادۀ سی وششم قانون منع خشونت علیه زنان در مورد کار اجباری زنان می فرماید: "شخصی کهزن را به کار اجباری وادار نماید، علاوه بر جبران خساره، حسب احول به حبس قصیر کهاز شش ماه بیشتر نباشد، محکوم می گردد." البته حکم این ماده عام است و زنانشاغل در خانه و خارج از خانه را در بر می گیرند. بر اساس این حکم قانون، اگر زننخواهد که کار های که شرعاً به انجام آنان مکلف نیست، انجام ندهد و مرد اجباراً زنرا مجبور به انجام آن نماید. مرد جرم را مرتکب شده و به حبس قصیری که از شش ماهبیشتر نباشد و جبران خسارۀ که بر زن رسانده است، محکوم می گردد.
د) کنوانسنیون های بین المللی: در کنوانسنیون های بینالمللی مانند اعلامیه حقوق بشر اسلامی و اعلامیه جهانی حقوق بشر موادی که صراحتاًبه حقوق وجایب زنان شاغل در خانه پرداخته باشند، نیست. ولی از فحوای سایر مواد کهبه نحوی به حقوق زن و حقوق زنان شاغل مرتبط اند، می توان چنین استنباط گردد که زن حقوق و مسؤلیت های زیادی در قبال خانوادهدارد. زن دارای حق نقفه بالای مرد است. و از طرف دیگر، اطفال حق تعلیم، تربیه ورسیدگی درست را بالای والدین دارا می باشند (1) و عموماً مسؤلیت پرورش اطفال در خانوادهها بدوش مادر می باشد.
متفرقه (اجرت المثل کارهای خانه توسط زن از منظرقوانین افغانستان):
قانونمدنی افغانستان در خصوص اجرت المثل کارهای زن در خانه، مقررهای ندارد، ولی ازظاهر بعضی مواد، میتوان چنین استنباط کرداستفاده از عمل دیگران موجب ضمان می باشد،. از جمله، ماده 1570 قانون مدنی چنینحکم دارد: "هرگاه وکالت به اجرت باشد، وکيل به اجراي عمل، مستحق اجرت معينهميگردد. اگر اجوره شرط نشده باشد، وکيل ازجملۀ اشخاصي باشد که به اجرت، اجراءوظيفه مينمايد مستحق اجرت مثل و درغيرآن متبرع شناخته ميشود". ذیل این مادهمقرر نموده است که اگر بین وکیل و موکل، اجرت تعیین نشده باشد و عامل از کسانیباشد که با اجرت کار میکند، در این صورت مستحق اجرت المثل است، ولی اگر شخص اهلکارهای مجانی باشد، مستحق اجرت المثل نمیباشد.
مقرراتذیل این ماده همه موارد استفاده از عمل دیگران را در بر میگیرد، لذا در موردکارهای زن در خانه نیز اگر در ضمن عقد نکاح، شرط خاصی مبنی به کار خانه توسط زنوضع نشده باشد و عرف نیز مقتضی وضعیتی خاصی نباشد، میتوان ذیل این ماده را اعمالنمود و بر فرضی که زن را اهل تبرع محسوب نکنیم، مستحق اجرت مثل خواهد بود.
ماده(1943) قانون مدنی افغانستان، مقرر نموده است: "هرگاه يك شريك به اجازه سايرشركاء، در اعمار یک ملكيت مشترك بپردازد، ميتواند مصارف آن را به اندازه حصص هريك، مطالبه نمايد و در صورتيكه بدون اجازه به چنين عمل مبادرت، نموده باشد، متبرعشناخته شده و شريكي كه به قيمت حصه خود اجازه نداده رجوع كرده نميتواند".این ماده نیز مقرر کرده است که اگر شریک بدون اجازه سایر شرکاء، اقدام به تعمیرمال مشترک کرده باشد، متبرع شناخته میشود و حق دریافت اجرت مثل ندارد. همین طورذیل ماده( 1945) نیز این ملاک را تأیید میکند"هرگاه ملكيت مشترك غير قابل قسمت منهدم گردد و يكي از شركاء اراده اعمار آنراداشته و ديگري امتناع آورد، ممتنع به اعمار مكلف شده نميتواند. در صورتيكه يكياز شركاء بدون اجازه شريك ديگر و يا محكمه به آن اقدام نمايد، متبرع شناخته ميشود".ملاک این دو ماده؛ استفاده از عمل دیگران است که در آن درخواست یا حداقل اجازۀ آمرشرط شده است، لذا اگر بدون هماهنگی و اجازه برای دیگران کاری صورت دهد، انجامدهنده مستحق اجرت نمیباشد. در مورد کارهای خانه نیز میتوان این بحث را مطرح نمودکه زن در صورتی میتواند اجرت بخواهد که کارهای خانه به خواست یا اجازه شوهر صورتگرفته باشد، ولی اگر بدون خواست شوهر، خود زن اقدام کرده باشد، عمل وی مجانیشناخته میشود و مستحق اجرت نخواهد بود.
مؤخذ قسمت هفتم:
1. سوره التوبه آیه 71.
2. صحیح بخاری۸:۷۳:۲.
- مواد 6 و7 اعلامیه حقوق بشر اسلامی.
برچسب: نویسنده: درگاه دادور
تاريخ: پنجشنبه 27 تير 1392 ساعت: 19:03